عناصر ریز مغذی – روی (Zn)

روی عنصری است که توزیع گسترده­ ای داشته و در بسیاری از خاک ­ها و گیاهان به مقادیر اندک اما کافی وجود دارد. روی یک عنصر کم مصرف ضروری می­باشد و در مقادیر کم برای گیاهان، حیوانات و انسان مورد نیاز است. این عنصر برای ساختمان و عملکرد محدوده وسیعی از مولکول­ های درشت مانند تعداد زیادی از آنزیم ­ها مورد نیاز می­باشد. روی تنها عنصری است که در تمام شش گروه آنزیم­ ها وجود دارد: آنزیم­ های اکسیـد و احیاء، ترانسفراز­ها، هیدرولاز­ها، لیاز­ها، ایزومراز­ها و لیگاز­ها.  

 یون روی عمدتاً به صورت کمپلکس با پروتئین ها و اسید­های نوکلئیک وجود دارد و در تمامی متابولیس م­های حد واسط شرکت م­نماید. روی نقش کلیدی در رشد و توسعه فیزیکی، عملکرد سیستم ایمنی، بهداشت و سلامت باروری، عملکرد حسی و بهبود رفتار عصبی بازی می­کند. بر اساس سن، جنس، نوع رژیم و سایر فاکتور­ها، مصرف روزانه ۳ تا ۱۶ میلی­گرم روی در روز توصیه شده است. تخمین زده شده است که حدوداً ۳۳ درصد از جمعیت دنیا، دارای رژیم غذایی با کمبود روی هستند، اما این محدوده در کشور­های مختلف بین ۴ و ۷۳ درصد مــــتفاوت می­باشد. در گیاهان، آنزیم­هایی که در متابولیسم کربوهیدرات، تشکیل پروتئین، حفظ یکپارچگی غشای سلولی، تنظیم سنتز اکسین و تشکیل غشای سلولی شرکت می­کنند، حاوی روی هستند. تنش ­های فیزیولوژیکی که در اثر کمبود روی ایجاد می­شوند، ناهنـجاری­ها و اختلالاتی را در گیاهان ایجاد می­کنند که این اختلالات به صورت علائم کمبود روی، آشکار می­گردند. در موارد شدید کمبود روی، علائم قابل مشاهده عبارتند از: متوقف شدن رشد، کلروز شدن برگ­ها و عقیم شدن سنبله. کیفیت محصولات گیاهی (مانند مقادیر روی و پروتئین، اندازه و ظاهر میوه) نیز، شدیداً تحت تأثیر قرار می­گیرد و حساسیت گیاهان نسبت به آسیب در مقابل شدت نور و دمای بالا و ابتلا به بیماری­های قارچی خاص افزایش می­یابد. در خاک­های با کمبود خفیف روی، محصول کاهش می­یابد و کیفیت آن تحت تأثیر قرار می­گیرد ولی هیچ علامت کمبود آشکاری ظاهر نمی­شود. این نوع کمبود، کمبود پنهان (یا نهفته) نامیده میشود.

چرخه روی

غلظت روی در محلول خاک و قابلیت دسترسی آن غالباً به وسیله پی­ اچ محلول و روی جذب شده بر سطح رس و مواد آلی در خاک کنترل می­شود (شکل ۱). انحلال کانی­های اولیه و ثانویه موجب ورود روی به محلول خاک، سپس جذب آن بر روی مکان­های تبادلی و زیتوده میکروبی و تشکیل کمپلکس با ترکیبات آلی در محلول خاک می­شود. همانند آهن، کلات­های روی در انتقال آن به سطح ریشه حائز اهمیت هستند.

روی در گیاهان

ریشه ­های گیاهان، روی را به شکل یون +Zn2 و کمپلکس ­های آلی طبیعی و سنتز شده جذب می­نمایند. روی در بسیاری از فعالیت های آنزیمی شرکت می­کند. روی در سنتز تریپتوفان اهمیت دارد. تریپتوفان یک ترکیب پروتئینی مورد نیاز در تولید هورمون­ های رشد (اکسین ­ها) می­باشد. کاهش هورمون­های رشد در اثر کمبود روی در گیاهان، منجر به کوتاه شدن میانگره­ها و برگ­ها می­شود. گاهی اوقات علائم کمبود روی در میوه­ها یا شاخه­ها مشاهده می­شود. علائم کمبود روی در اکثر گیاهان شامل موارد زیر هستند:

  • ایجاد زمینه ­های سبز روشـن، زرد یا ســفید در بین رگبـرگ­ها به ویژه در برگ­های پایین و مسن
  • مرگ بافت­ها در برگ­های بدون رنگ
  • کوتاه شدن ساقه­ ها یا میانگره ­ها و رزتی شدن برگ­ها
  • اغلب رشد ناقص برگ­ ها باعث به وجود آمدن شکل غیر عادی در آن­ها می­شود
  • ریزش زودرس برگ­ها
  • تشکیل ناقص میوه، اغلب میوه­ های کوچک یا بدون محصول

شکل ۱- چرخه روی در خاک

 

 غلظت روی در گیاهان بین ۲۵ تا ۱۵۰ میلی­گرم در کیلوگرم است. کمبود این عنصر در غلظت کمتر از ۲۰ میلی­گرم در کیلوگرم و سمیت آن در غلظت برگی بیش از ۴۰۰ میلی­گرم در کیلوگرم اتفاق می­افتد.

از نظر توانایی گیاهان برای جذب روی، تفاوت­های قابل توجهی در بین آن­ها وجود دارد. ممکن است یک گونه از کمبود روی رنج ببرد، در­حالی­که گونه دیگر که در خاک مشابهی رشد یافته، توانایی جذب مقدار بیشتری از روی را داشته باشد. روی برای متابولیسم پروتئین مورد نیاز است و به نظر می­رسد که به طریقی در تولید کلروفیل دخیل باشد. محصولات میوه ­ای به ویژه هلو و مرکبات نسبت به کمبود روی حساس هستند. تعدادی از گیاهان زراعی از جمله ذرت، لوبیای سویا، پنبه و سیب زمینی نیز به کمبود روی حساس هستند.

کمبود روی درنقاط مختلف جهان  گسترش زیادی دارد. کمبود آن بستگی به شرایط خاک دارد. خاک­های اسیدی شنی با مقدار روی کم، خنثی، بازی یا خاک های آهکی، خاک­های با بافت ریز، خاک­های با مقدار فسفر قابل دسترس بالا، برخی خاک­ های آلی و خاک ­های تحت تأثیر فرسایش آبی و بادی، دچار کمبود روی هستند.

روی در خاک

مقدار روی در لیتوسفر در حـدود ۸۰ میلی­گرم در کیلوگرم و در خاک بین ۱۰ تا ۳۰۰ میلی­گرم در کیلوگرم با میانگین ۵۰ میلی­گرم در کیلوگرم می باشد. سنگ­های آذرین، سنگ­های رسوبی (مانند شیل)، سنگ آهک و ماسه سنگ به ترتیب حاوی ۷۰­، بیش از ۹۵­، ۲۰ و ۱۶ میلی­گرم روی در کیلوگرم هستند. ویلمیت (Zn2SiO4)، فرانکلینیت (ZnFe2O4) و اسمیت زونیـت (ZnCO3) کانـی­های غالـب حـاوی روی هستنـد (شکل ۲).

بسیاری از خاک­های معدنی، دارای ۱۰ تا ۳۰۰ میلی­گرم روی در کیلوگرم (بین ۲۰ تا ۶۰۰ کیلوگرم در هکتار در عمق شخم) می­باشند، اما بخش بسیار کمی از این مقدار، در محلول وجود دارد. انحلال­ پذیری پایین هیدروکسید روی نمایانگر این است که تنها در حدود یـک گرم در هکتار روی در محـلول خاک آهکی وجود دارد. در یـک خاک اسیـدی، انحلال ­پذیری کانی­های حاوی روی افزایش می­یابد. کمبودهای روی ناشی از انحلال­پذیری پایین ممکن است در پی­اچ­های بالا­تر از ۶ به وجود آیند که این بستگی زیادی به سرعت جایگزینی روی از طریق منابع دیگر دارد. در خاک­های دارای پی ­اچ های بالا­تراز ۸­، ممکن است روی در ساختار­های معدنی انحلال­ ناپذیر رسوب نماید.

 

شکل ۲- تأثیر پی ­اچ برحلالیت کانی­های معمول روی در خاک.

 

یون روی بر روی مکان­های تبادل کاتیونی رس­های سیلیکاتی جذب می­گردد و از طریق جانشینی همشکل در ورقه های هشت وجهی، وارد ساختمان رس­ ها می­شود. کربنات ­ها و شاید برخی از کانی­ های دیگر نیز روی را جذب می­نمایند. جذب روی یکی از عوامل محدود­کننده غلظت روی در محلول خاک می­باشد. کمبود روی در خاک­های اسیدی عمدتاً نشان دهنده پایین بودن مقدار کل روی موجود در این خاک­ها است. در خاک­های بسیار شنی که روی قابل جذب از طریق آبشویی خارج می­شود، احتمال کمبود روی بسیار زیاد می­باشد. بسیاری از محققین اظهار داشته­ اند که وجود غلظت بالای فسفر در خاک­ها، قابلیت جذب روی را کاهش می­دهد. گاهی اوقات، کاهش جذب فسفر به وسیـله گیاهان، در نتیجه افزایـش میـزان روی خاک به وجـود می­آیـد. فسفات روی انحلال ­پذیری کمی دارد، اما به نظر می­رسد که این حقیقت به تنهایی برای بیان دلیل رابطه آنتاگونیسمی ظاهری بین فسفر و روی کافی نیست. محققین دریافتند که افزایش تراکم و رطوبت خاک­ها، جذب روی به وسیله ذرت را کاهـش داده اسـت. به نظر می­رسد که این تأثیر، مشابه کاهش توانایی گیاهان برای جذب پتاسیم در خاک­ های دارای تهویه ضعیف باشد. جدول ۱ مقدار روی کل و میانگین روی را در برخی از خاک­ های دنیا نشان می­دهد. بدیهی است که غلظت های ارائه شده در این جدول در ارتباط با وضعیت زمین شناسی، کاربری اراضی و فعالیت­ های انسانی می­باشند. جدول ۲ وسعت خاک­هایی را که با کمبود روی مواجه هستند در کشور­های آسیایی نشان می­دهد.

روی محلول خاک

غلظت روی در محلول خاک بسیار کم و در حدود ۷۰-۲ میکرو­گرم در لیتر بوده و اغلب به شکل کمپلکس با مواد آلی وجود دارد. در پی ­اچ بالای ۷/۷­، ZnOH+ گونه غالب است (شکل ۳). حلالیت روی بستگی به مقدار پی­اچ دارد (کاهش ۱۰۰ برابر در روی محلول، با افزایش هر واحد پی­ اچ). 

 پخشیدگی، مکانیسم غالب در جذب+Znتوسط گیاهان است. تشکیل کمپلکس یا کلات با ترشحات ریشه و تجزیه بقایای آلی موجب تشدید پخشیدگی +Zn2می­شود. پخشیدگی کلات­های روی به طرف ریشه بیشتر از روی غیر­کلاتی است.

 

جدول ۱- غلظت ­های معمول روی کل در خاک ­ها.

کشور

نوع خاک روی کل

(میلی­گرم در کیلوگرم)

هند متفاوت ۱۲۰۵-۲
چین متفاوت ۷۹۰-۳
انگلستان و ولز متفاوت ۳۵۴۸-۵
منطقه بالتیک متفاوت ۳۳ (۱۲۵-۵)
نیوزیلند خاک­های مرتع ۹۱-۴۲
آمریکا متفاوت ۴۳ (۲۶۴-۳)
آلمان خاک­های شنی ۲۷ (میانه)
خاک­های لومی/ سیلتی ۵۹ (میانه)
خاک­های رسی ۷۶ (میانه)
فرانسه خاک­های شنی ۱۷ (میانه)
خاک­های سیلتی (کمتر از ۲۰ درصد رس) ۴۰ (میانه)
لومی (۳۰-۲۰ درصد رس) ۶۴ (میانه)
رسی (۵۰-۳۰ درصد رس) ۹۸ (میانه)
بسیار رسی (بیشتر از ۵۰ درصد رس) ۱۳۲ (میانه)
میانگین خاک­های دنیا متفاوت ۶۴

 

جدول ۲- وسعت کمبود روی در برخی از کشور­ها بر اساس نتایج آزمون خاک.

کشور مساحت کمبود روی

(مگا­هکتار)

درصد زمین­های زراعی
هند ۷۰ ۵۰
چین ۴۹ ۵۱
پاکستان ۱۵ ۷۰
ترکیه ۱۴ ۵۰
ایران ۱۲ ۶۰
بنگلادش ۲ ۲۳

 

شکل ۳- تأثیر پی­ اچ برگونه­ های غالب روی در محلول خاک.

 

     یون­ های آزاد (+ZnOH و +Zn2)، کمپلکس ­های آلی محلول و روی به آسانی جذب شده، اشکال قابل جذب روی در خاک ­ها هستند. به طور معمول، غلظت روی در محلول خاک (۲۷۰-۴ میکرو­گرم در لیتر)، در مقایسه با میانگین غلظـت کل روی یعنـی حدوداً ۶۴ میلی­گرم در کیلوگرم، کمتر است. اما در خاک­ های بسیار اسیدی، غلظت روی محلول، ۷۱۳۷ میکرو­گرم در لیتر می­باشد و این موضوع نشان میدهد که حلالیت روی در ارتباط با پی ­اچ خاک است. عوامل اصلی که اشکال قابل جذب روی در خاک را کنترل می­کنند عبارتند از: مقدار روی کل، شرایط رداکس و پی ­اچ، غلظت کلسیت و ماده آلی، غلظت کل لیگاند­های تشکیل دهنده کمپلکس­های روی- ماده آلی، فعالیت میکروبی در ریزوسفر، غلظت سایر عناصر کم مصرف، غلظت عناصر غذایی پر­مصرف (مخصوصاً فسفر) و شرایط رطوبتی خاک.

   شرایط خاک که با بروز کمبود روی در گیاهان در ارتباط هستند شامل یک یا چند مورد از موارد زیر می­باشند: غلظت کم روی کل، مقادیر کربنات کلسیم بالا، مقادیر نسبتاً بالای ماده آلی (بیشتر از ۳ درصد)، پی­اچ قلیائی یا خنثی، مقادیر بالای فسفر فراهم، مقادیر بالای بی­کربنات و یا منیزیم در خاک­ ها یا آب آبیاری (به خصوص در خاک­های شالیزار)، غرقاب طولانی مدت (مانند خاک­ های شالیزار) و غلظت بالای سدیم، کلسیم، منیزیم و بی­کربنات.

عوامل مؤثر بر قابلیت دسترسی روی

پی ­اچ خاک

قابلیت دسترسی +Znبا افزایش پی­اچ کاهش می­یابد (شکل ۳). کمبود روی معمولاً در خاک­ های خنثی تا آهکی اتفاق می­افتد، اگرچه به علت تشکیل کلات روی در برخی از این خاک­ها کمبود مشاهده نمی­شود. در خاک­های با پی­اچ بالا، روی به شکل ZnFe2O4  و یا ZnSiO4 رسوب می­کند که موجب کاهش +Znدر خاک می­شود (شکل ۳). جذب روی بر سطح کربنات کلسیم موجب کاهش +Znمحلول در خاک می­شود. جذب Zn2+ بر روی اکسید­های آهن و آلومینیم، مواد آلی و کربنات کلسیم با افزایش پی­اچ افزایش مییابد.

کربنات کلسیم

فعالیت +Znدر خاک ­ها مستقیماً با توان دوم فعالیت پروتون متناسب است. حلالیت روی با افزایش پی­ اچ خاک کاهش می­یابد. با افزایش پی ­اچ، بار­های منفی افزایش یافته و موجب افزایش جذب روی بر روی کلسیت و رسوب همزمان در اکسید­های آهن می­گردد. مقادیر بالای کربنات کلسیم با منشأ پدوژنیک،آهک­ دهی زیاد و مقادیر بالای نمک و شرایط احیائی، از دلایل پی ­اچ بالای خاک (بیشتر از ۷) می­باشند.

جذب روی

مکانیسم جذب +Znبر روی سطح اکسید­ها در شکل ۴ نشان داده شده است. +Zn2جذب شده توسط سایر کاتیون­ها مانند +Ca2 و +Mg2جایگزین می­شود.

 

شکل ۴- مکانیسم جذب روی بر روی سطوح اکسیدی.

 

     جذب +Znبه وسیله بنتونیت، ایلیت و کائولینیت بستگی به CEC رس­ها دارد. جذب +Zn به وسیله کانی­ ها برگشت ­پذیر است، بنابراین روی جذب شده توسط کانی ها می­تواند وارد فاز محلول شود. جذب روی به وسیله مگنزیت (MgCO3) بسیاری قوی و توسط دولومیت وکلسیت متوسط است. روی جذب شده به وسیله کربنات ­ها، می­تواند روی قابل دسترس را در خاک­های آهکی فراهم کنـد. منحنـی جذب +Zn در شـکل ۵ نشان می­دهد که کربنات کلسیم عامل مهمی در جذب روی است.

مواد آلی

روی با ترکیبات مواد آلی کمپلک س­های پایدار تشکیل می­دهد. اسید­های هومیک و فولویک اجزاء غالب در جذب روی هستند. واکنش های بین مواد آلی با روی و سایر عناصر کم مصرف به صورت زیر می­باشند:

  • آلی شدن به وسیله مواد آلی با وزن مولکولی بالا مانند لیگنین
  • حلالیت و تحرک به وسیله اسید­های آلی با زنجیره کوتاه و باز­ها
  • کمپلکس به وسیله مواد آلی محلـول که سپس به شکـل غیر­محلـول تبدیـل می­شوند.

     واکنش بین مواد آلی با +Znبستگی زیادی به مقدار مواد آلی دارد. از طرف دیگر، تشکیل کلات­های محلول روی باعث افزایش قابلیت دسترسی به وسیله نگه داشتن+Znدر محلول می­شود.

 

شکل ۵- جذب روی توسط خاک­های آهکی.

بر­همکنش با سایر عناصر غذایی

سایر کاتیون­های فلـزی مانند +Mn2+­، Fe2 و +Cu2 به علـت رقابـت در جذب بر روی مکان­های تبادلی موجب کاهش جذب +Zn2 توسط گیاه می­شوند. مقدار بالای فسفر قابل دسترس موجب افزایش کمبود روی می­شود. زمانی­که گیاهان دچار کمبود روی می­شوند، توانایی آن­ها در تنظیم تجمع فسفر به شدت کاهش می­یابد. در نتیجه جذب فسفر به وسیله ریشه و انتقال آن به بخش­ های هوایی بیش از نیاز گیاه و در حد سمیت اتفاق می­افتد. بنابراین، با وجود سطح کافی روی در بخش هوایی گیاه، علائمی شبیه به کمبود روی در گیاه ایجاد می­شود. قبلاً تصور می­شد که تشکیل فسفات روی (Zn3(PO4)2) باعث کمبود روی می­شود، در­حالی­که حلالیت این کانی بالا بوده و در اثر انحلال، روی گیاه را فراهـم می­نماید. میکوریزا باعث افزایش جذب عناصر کم مصرف در بسیـاری از گیاهان میشـود، در­حالی­که کاربرد کود­های فسفری منجر به جلوگیری از جذب میکوریزایی روی و افزایش کمبود آن برای گیاه می­شود.

غرقاب شدن

زمانی­که خاک غرقاب می­شود غلظت بسیاری از عناصر غذایی افزایش می­یابد. در خاک ­های اسیدی، کمبود روی ممکن است در اثر افزایش پی­اچ تحت شرایط احیاء و رسوب روی به صورت کانی­های فرانکلینیت یا اسفالریت باشد. کاهش پی ­اچ خاک­های آهکی در اثر غرقاب شدن معمولاً باعث افزایش حلالیت روی و بالا رفتن پی ­اچ و هوا­دهی ضعیف، موجب افزایش کمبود روی می­شود. کمبود روی در فصل بهار به علت نور کم، دمای پایین و رطوبت بالا مشاهده می­شود. افزایش دمای خاک موجب افزایش حلالیت و پخشیدگی روی به طرف ریشه می­شود.

عوامل گیاهی

حساسیت گونه ­ها و ارقام مختلف گیاهی نسبت به کمبود روی متفاوت است. ذرت و لوبیا و درختان میوه، گیاهان حساس به کمبود روی هستند. محصولات مختلف ظرفیت جذب متفاوتی برای روی دارند که می­تواند به علت اختلاف در انتقال یا استفاده از روی، تجمع عناصر غذایی که با روی بر­همکنش دارند و اختلاف در ریشه گیاهان برای جذب مؤثر روی باشد.

وضعیت روی در خاک­های آهکی

محققین اظهار داشتند که یکی از گسترده ­ترین کمبود عناصر، کمبود روی در خاک­های آهکی، به ویژه در کشت غلات است. خاک­ های آهـکی یـکی از انواع خاک ­های کشاورزی هستند که در بسیاری از کشور­های جنوب و غرب آسیا و دیگر نقاط جهان با آب و هوای مدیترانه ­ای گسترده می­باشند. حدود ۱۰ درصد از گندم جهان در مناطقی با آب و هوای مدیترانه ­ای و عمدتاً در خاک­ های آهکی تولید می­شود.

 محققین نشان دادند که پی­ اچ بیشتر خاک­های آهکی ۸ یا بیشتر است و در این شرایط، اکسید­های آهن به راحتی رسوب می­کنند و پوششی را بر روی کانی­های کربناته مانند کلسیت ایجاد می­نمایند. آن­ها دریافتند که با افزایش پی­اچ از ۸ به ۸/۳­، قدرت پیوند با کلسیت دو برابر می­شود. بنابراین حضور کلسیت با پوشش نازکی از اکســید آهن در خاک­های آهکی در مناطق خشک و نیمه خشک مانند بخش­هایی از غرب آسیا، نسبت به کلسیت خالص، باعث می­شود که روی برای گیاهان کمتر فراهم و قابل جذب باشد و بدین ترتیب خطر کمبود روی در گیاهان افزایش یابد.

در بررسی برخی از خاک­های آنتالیای مرکزی، ۶۵ درصد از خاک­های تحت کشت گندم، حاوی بیش از ۲۰ درصد کربنات کلسیم بودند. دامنه پی­اچ این خاک­ها ۸/۱-۷/۵ با میانگین ۷/۹ و مقدار ماده آلی آن­ها عموماً کم بود . میانگین غلظت روی استخراج شده از این خاک ها با استفاده از عصاره ­گیر DTPA­، برابر با ۰/۲۹ میلی­گرم در کیلوگرم و در ۹۲ درصد از خاک­ها، غلظت روی کمتر از مقادیر بحرانی برای گندم در آن منطقه بود (۰/۵ میلی­گرم در کیلوگرم روی عصاره­گیری شده با DTPA). آزمایشات جذب و دفع روی به وضوح نشان دادند که غیر قابل دسترس بودن روی در این خاک­ها به دلیل جذب شیمیایی بر روی کربنات کلسیم بوده است. در خاک­های حاوی مقادیر کافی روی، حدود ۲۰ درصد از روی اضافی جذب شده، توسط کلرید­کلسیم دفع گردید، اما در خاک­ هایی با کمبود روی، فقط ۱ درصد از روی جذب شده، دفع شد. کاهش فراهمی روی در خاک های شور و سدیمی و کمبود روی در گیاهان به ویژه برنج را به پی ­اچ، هدایت الکتریکی بالا و غلظت­ های زیاد یون­های سدیم، کلسیم، منیزیم و بی­کربنات نسبت می­دهند.

جذب و دفع روی در خاک­های آهکی

محققین ایرانی نیز تأثیر یون­های معمول (کلسیم، پتاسیم، سدیم، آمونیوم، کلر، نیترات و دی هیدروژن فسفات) بر جـذب روی را در نمونـه­های سطحی خاک­های آهکی غرب ایران با استفاده از محلول­های ۱۰ میلی­مول در لیتر KCl­، KNO3­، KH2PO4­، Ca(NO3)2­، NaNO3 و NH4NO3 به عنوان الکترولیت پیش ­زمینه بررسی نمودند. نتایج نشان دادند که روند کاهش جذب روی توسط یون ­های آمونیوم، پتاسیم، کلسیم و سدیم یکسان بود. جذب روی توسط یون دی هیدروژن فســفات در مقایسه با یون­ های نیترات و کلر کاهش یافت. در بیشتر الکترولیت­ های پیش ­زمینه، جذب روی با پارامتر­های پی­اچ خاک، کربنات کلسیم و ظرفیت تبادل کاتیونی، همبستگی معنی ­داری نشان داد. شکل ۶ جذب روی در یک نمونه از خاک­های آهکی بررسی شده را نشان می­دهد.

 

شکل ۶- جذب روی در حضور کاتیون­های مختلف در یک خاک آهکی. DW: آب مقطر

کود­های روی

سولفات روی یکی از اصلی ­ترین کود­های حاوی روی محسوب می­شود. سولفات روی به صورت مصرف در خاک و یا برگ­پاشی استفاده می­شود. در صورتی­که خاک اسیدی بوده و مقدار شن آن زیاد نباشد، احتمال می رود که کاربرد آن در خاک بسیار رضایت­بخش باشد. در خاک­های قلیائی، روی جذب و غیر قابل دسترس خواهد شد و ممکن است از خاک­های شنی آبشویی گردد. در خاک­ های شنی یا قلیائی، کاربرد یـک کود کند رها شـونده و یا برگ­پاشی، مطلوب­تر است. کود­های حیوانی و بقایای گیاهی افزوده شده به خاک، حاوی روی می­باشند و درصورتی­که مقادیر کافی از آن­ها به خاک افزوده شود، کمبود روی برطرف می­شود. انواع ترکیباتی که به منظور رفع کمبود روی در خاک استفاده می­شوند، در جدول ۳ ارائه شده است.

 

جدول ۳- ترکیباتی که برای اصلاح کمبود روی در گیاهان استفاده می­شوند.

ترکیب فرمول مقدار روی (درصد)
سولفات روی (مونو­هیدرات) ZnSO4.H2O ۳۷-۳۶
سولفات روی (هپتا­هیدرات) ZnSO4.7H2O ۲۳-۲۲
اکسی سولفات روی xZnSO4.xZnO ۵۵-۴۰
سولفات روی بازی ZnSO4.4Zn(OH)2 ۵۵
اکسید روی ZnO ۸۰-۵۰
کربنات روی ZnCO3 ۵۶-۵۰
نیترات روی Zn(NO3)2.3H2O ۲۳
محلول سولفات روی همراه با آمونیوم Zn(NH3)4SO4 ۱۰
کلات­ روی Na2ZnEDTA ۱۴-۸
کلات روی NaZnHEDTA ۱۳-۹
پلی فلونوئید روی ۱۰-۵
لیگنوسولفونات روی ۸-۵

نوشته‌های پیشین
تقویم مدیریتی درختان میوه (بخش سوم)- فصل پاییز

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

Fill out this field
Fill out this field
لطفاً یک نشانی ایمیل معتبر بنویسید.

فهرست